Can Sıkıntısı

Avrupa Uzay Ajansi gectigimiz yil Planck teleskobunu uzaya gondermisti. Amac evrenin olusumundan sonra ortaya cikan (neredeyse 13-14 milyar yildan bahsediyoruz) isigin izlerini surmek, evrenin olusumuna iliskin veri toplamak (isik dalgaboylarini analizi, dalgaboylarindaki varyasyonun olcumu vs.) ve boylelikle tum evreni fotograf makinesinin kadrajina sokmakti. 

Teleskobun topladigi veriler kullanilarak ilk fotograf yazicidan cikarilmis: 

Seksi fotoğrafları için tıklayınız! 

Konuyla ilgili baska bir baglanti:

- http://www.esa.int/SPECIALS/Planck/SEMF2FRZ5BG_0.html (Uzay Ajansi”nin haberi)

Bu da gunun bonusu: http://www.chromoscope.net/

Her ne kadar çok sıcak bir tartışma olmasa da önemli bir polemik olduğu için not etmek istedim.

Büyük patlama ile ilgili muhabbetlerimizde seslendirmesek de yaptığımız önemli bir varsayım var: Bir tane büyük patlamanın olmuş olması ve evrenin başlangıcını bu patlama ile işaretlememiz. Teknik ayrıntılarına girmeyeceğim bir döngüsel model yardımıyla, Neil Turok ve Paul Steinhardt bu varsayıma bir alternatif öneriyorlar. Bu alternatife göre büyük patlama başlangıç değildi, sonsuz sayıdaki döngülerden (evrenin genişlemesi ve büzüşmesi) sadece biriydi. 

Şurada bu görüşü özetleyen güzel iki haber var:
Physicist Neil Turok: Big Bang Wasn’t the Beginning
One Big Bang, or were there many?

Parçacık fiziğinde CP ihlali olarak bilinen bir fenomen var. C, C simetrisini; P ise P simetrisini temsil eder. Her parçacık doğada anti-parçacığı ile birlikte bulunur. C simetrisine göre bir parçacık anti-parçacığı ile yer değiştirdiğinde fizik kurallarında (parçacıkların davranışlarında) bir değişme olmamasını bekleriz. P simetrisine göre ise, parite değişikliği olduğunda da (sağ ve sol yer değiştirdiğinde) kurallarda yine aynı şekilde bir değişme olmamasını bekleriz. CP ihlali, bu simetrilerin tahmin edildiği şekilde gerçekleşmemesi durumudur; yani fizik kurallarında (parçacıkların davranışlarında) teorik olarak beklediğimiz sonuçtan sapmalar ya da anomaliler gözlemleriz. (Bu konuda araştırma yaparsanız, anomali CP ihmali şeklinde geçer zaten bu konu)

Bu simetriden hareketle büyük patlama ile ilgili teorik öngörü patlama sonrasında madde (matter) ile anti-madde’nin (anti-matter) eşit miktarlarda olması. Ancak evrende maddenin anti-madde üzerinde ciddi bir dominasyonu söz  konusu. Dolayısıyla özellikle kozmolojide ve parçacık fiziğindeki en önemli sorulardan biri o kadar anti-maddeye n’olduğu. :)

CERN’in popüleritesinin gölgesinde kalan ancak CERN’den daha eski ve CERN’in kuruluşuna epey katkıda bulunmuş Fermi Lab’da bu soruyu yanıtlayabilecek ciddi gelişmeler yaşanıyor. 

Elemanlar temel olarak şu şekilde bir deney yapıyorlar. Alıyorlar bir tane proton (madde), bir tane de anti-proton (anti-madde). Bu ikisini parçacık hızlandırıcıda hızlandırıyorlar ve çarpıştırıyorlar. Bu çarpışma esnasında proton ve anti-proton birbirini yok ediyor, çarpışma sonucu ortaya çıkan enerji ise yeni maddelerin ve haliyle anti-maddelerin oluşmasına neden oluyor. 

Fermi Lab’da geçtiğimiz günlerde bu klasik deney yapılırken enteresan bir sonuç ile karşılaşıldı. Proton ve anti-proton’un çarpışması sonucunda sıklıkla maddenin anti-maddeye göre (burada ortaya çıkan parçacıklar muon ve anti-muon) biraz daha (yaklaşık olarak %1) fazla oluşması: CP ihlali!

Hmm, CP ihlalinden zaten haberdar değil miydik birader, Standart Model de zaten öngörmüyor muydu? Doğru. Daha önce CP ihlalleri ile karşılamıştık ancak madde ile anti-madde arasındaki dengesizlik / asimetri o kadar zayıftı ki, evrende gözlemlediğimiz maddenin anti-maddeye olan baskısını açıklamakta oldukça yetersiz kalıyordu. Bu son deneydeki bulgular bu açıdan önemli, zira çok daha güçlü bir orantısızlık gözlemlendi.

Elbette bu sonuçlar daha güçlü hızlandırıcılarda (Fermi’deki bir başka detektör ile dünya üzerinde daha güçlüsü CERN’de tabii ki) tekrarlanacak, sınanacak.  

İlgilenenler için: 

A new clue to explain existence

New clue to anti-matter mystery

Parçacık fiziği hakkında yeterli bilgisi olanlar için:

Evidence for an anomalous like-sign dimuon charge asymmetry

Evidence for an anomalous like-sign dimuon charge asymmetry (Results)

Hi! I am a marine biologist specialized in whales. I am working on lowering the cholesterol level in whales.